V.League 1 giữa mùa: Ai mua niềm vui, ai mua tương lai

Trong 48 giờ cuối của kỳ chuyển nhượng giữa mùa, hành lang tầng ba một khách sạn trên phố Hàng Bài vẫn sáng đèn gần một giờ sáng. Một người đại diện ngồi đó với chiếc laptop, ba bản hợp đồng in sẵn và cốc cà phê đã nguội. Đội bóng phía Việt Nam cần một tiền đạo cắm. Người đại diện cần một chữ ký trước khi cửa sổ đóng lại. Cả hai bên đều biết bản hợp đồng này không quyết định chức vô địch. Nó chỉ quyết định đội bóng kia có trụ được ở nhóm giữa bảng hay rơi xuống vùng đỏ.

Tôi ngồi ở góc sảnh, gọi một ly trà. Ba mươi mốt năm trong nghề dạy tôi rằng những thương vụ lớn nhất của bóng đá Việt Nam không diễn ra trên truyền hình. Chúng diễn ra trong những căn phòng như thế, với những con người mà khán giả sẽ không bao giờ biết mặt. Văn phòng chuyển nhượng đầy mùi thuốc lá và gia trưởng. Tôi ngồi im, họ tự thua.

V.League 1 mùa này có 14 câu lạc bộ, đá vòng tròn hai lượt. Nhóm đầu quen mặt: Thép Xanh Nam Định, Công An Hà Nội, Thể Công Viettel, Hà Nội FC. Nhóm dưới cũng quen mặt, nhưng vì lý do khác: họ đá để không xuống hạng. Suất dự AFC Champions League Two của Việt Nam chỉ có một, và với phần lớn câu lạc bộ, đó là toàn bộ phần thưởng thật sự của một mùa giải dài. Phần còn lại là tiền bản quyền truyền hình chia theo bảng, hợp đồng tài trợ áo đấu, và lòng kiên nhẫn của các ông bầu.

Giữa hai nhóm đó là khoảng trống mà kỳ chuyển nhượng giữa mùa sinh ra để lấp. Không phải để vô địch. Để không chết.

Hạn ngạch ngoại binh cho phép mỗi đội dùng ba suất trong đội hình thi đấu. Nghe như một quy định kỹ thuật. Thực tế nó là quy định kinh tế. Khi số chỗ cho người nước ngoài bị giới hạn, giá trị của cầu thủ nội tăng vọt, không phải vì họ giỏi hơn, mà vì họ khan hiếm. Một hậu vệ nội 26 tuổi từng khoác áo đội tuyển vài lần có giá cao hơn một tiền đạo Nam Mỹ 24 tuổi ghi 12 bàn ở giải hạng hai Bồ Đào Nha. Đó là nghịch lý nền tảng của thị trường Việt Nam, và ít ai muốn nói to lên.

Thị trường chuyển nhượng V.League 1 vận hành như hai khu chợ tách biệt: chợ nội binh bị đẩy giá bởi sự khan hiếm, chợ ngoại binh bị đẩy giá bởi sự tuyệt vọng.

Ở khu chợ thứ nhất, người mua là những câu lạc bộ có học viện nhưng không có tiền, hoặc có tiền nhưng không có học viện. Họ gặp nhau ở giữa, và cái giá phải trả là một bản hợp đồng ba năm với mức lương mà đội bóng biết mình không thể duy trì nếu xuống hạng. Những cái tên như Nguyễn Xuân Son, Nguyễn Tiến Linh hay Nguyễn Quang Hải là tài sản lớn nhất của giải, và cũng là lý do giá nội binh không thể giảm trong ngắn hạn.

Ở khu chợ thứ hai, luật chơi khác hẳn. Một tiền đạo 31 tuổi vừa hết hợp đồng ở giải hạng nhất Hàn Quốc, không còn chỗ ở châu Âu, sẵn sàng ký sáu tháng. Anh ta ghi bảy bàn trong mười trận, đội bóng trụ hạng, và tất cả đều hài lòng, cho tới mùa sau, khi anh ta 32 tuổi và không còn ai muốn mua lại.

Kẻ chậm chân mua niềm vui, kẻ nhanh chân mua tương lai. Vấn đề của V.League 1 không nằm ở chỗ các đội chọn sai. Nằm ở chỗ không ai có động lực chọn đúng. Một câu lạc bộ bỏ hai tỷ đồng nuôi một cầu thủ 19 tuổi trong ba năm sẽ không thu về gì nếu không có ai mua anh ta. Mà ở Việt Nam, gần như không có ai mua cầu thủ từ một câu lạc bộ Việt Nam khác bằng tiền thật. Các thương vụ nội binh phần lớn là đổi người, cho mượn, hoặc chờ hết hạn hợp đồng. Thị trường thứ cấp gần như không tồn tại, nên đầu tư dài hạn trở thành một hành vi phi lý về mặt tài chính.

Tôi từng ngồi trong một cuộc đàm phán mà hai bên tranh nhau suốt bốn giờ chỉ vì điều khoản thưởng theo số bàn thắng. Đội bóng muốn mốc mười bàn. Người đại diện muốn mốc tám. Chênh nhau hai bàn thắng, tương đương vài trăm triệu đồng. Cuối cùng họ chốt ở mốc chín, kèm một điều khoản gia hạn tự động nếu cầu thủ đá đủ 70% số phút. Không tờ báo nào viết về điều khoản đó. Nhưng nó mới là thứ quyết định cầu thủ ở lại hay ra đi vào tháng Sáu.

Chữ ký chỉ là lời nói dối cuối cùng được công nhận. Tôi học điều này từ một bản hợp đồng khác, cách đây nhiều năm, khi một cầu thủ Brazil được công bố với mức lương 20 triệu bảng mỗi mùa, và không ai biết rằng phía sau còn một điều khoản tự động tăng 10% mỗi năm nếu giữ phong độ. Người ta chỉ đọc phần đầu của bản hợp đồng. Phần quyết định luôn nằm ở trang thứ mười hai.

Ở V.League 1, bản hợp đồng ngắn. Một năm là phổ biến, hai năm là dài, ba năm là hiếm. Chính vì ngắn, mỗi kỳ chuyển nhượng giữa mùa lại trở thành một canh bạc lớn hơn nó đáng phải là. Một đội bóng mất tiền đạo vì chấn thương vào tháng Tư không còn thời gian để thương lượng tử tế. Họ trả giá của tháng Sáu cho một cầu thủ chỉ còn đá được sáu trận.

Có một chỗ tôi không đồng ý với cách giới truyền thông đọc thị trường này. Người ta vẫn nói V.League là nhà dưỡng già của ngoại binh. Nhìn vào tuổi trung bình của các bản hợp đồng giữa mùa vài mùa gần đây, con số đó đang giảm. Các đội bắt đầu tìm cầu thủ 22, 23 tuổi từ Brazil, Ghana, Hàn Quốc, Nhật Bản, không phải vì họ thông minh hơn, mà vì họ không còn đủ tiền cho những cái tên đã thành danh. Sự nghèo đi của thị trường đang âm thầm trẻ hóa giải đấu.

Rủi ro thật không nằm ở ngoại binh lớn tuổi. Nó nằm ở cầu thủ nội 27, 28 tuổi, đã đạt đỉnh, không còn khả năng xuất ngoại, nhưng vẫn chiếm một suất nội binh đắt đỏ trong đội hình. Họ không tệ. Họ chỉ đứng chắn giữa một cầu thủ 20 tuổi và bốn mươi phút thi đấu mỗi vòng.

Người ta nói phụ nữ không hiểu số 10. Nhưng tôi thấy số 10 khóc. Qua những buổi ngồi trên khán đài Hàng Đẫy hay Thiên Trường theo dõi các trận đấu của giải, tôi đã thấy những cầu thủ tổ chức bị đổ lỗi cho cả một hệ thống không chịu chạy. Họ cầm bóng, ngẩng lên, và không có ai di chuyển. Khán đài gọi đó là thiếu tốc độ. Thực ra đó là thiếu ý tưởng ở tầng trên, nơi người ta xây đội hình theo kiểu lắp ghép.

Cái mà ít ai nói tới là thời gian hành chính. Một thương vụ ở V.League 1 không thất bại vì đội khác trả nhiều hơn. Nó thất bại vì giấy tờ chậm. Kỳ chuyển nhượng giữa mùa trùng với giai đoạn nước rút của lượt về, và một câu lạc bộ phải hoàn tất thủ tục đăng ký trong khi vẫn phải đá hai trận mỗi tuần. Có những người đại diện bay vào Việt Nam, đàm phán xong, rồi bay về với bản hợp đồng chưa ký chỉ vì người có thẩm quyền ký đang ở nước ngoài.

Mùa hè tĩnh lặng nhất, nơi những hợp đồng ồn ào nhất ra đời. Cái tĩnh lặng ở đây không phải là sự bình yên. Nó là độ trễ. Và trong bóng đá, độ trễ luôn bị trả giá bằng điểm số.

Điều đáng theo dõi trong phần còn lại của mùa giải không phải là đội nào vô địch. Là câu lạc bộ đầu tiên ở Việt Nam bán được một cầu thủ 21 tuổi ra nước ngoài với mức phí thật, có hợp đồng, có phần trăm cho đội đào tạo. Khoảnh khắc đó xảy ra, toàn bộ cấu trúc động lực sẽ đổi. Cho tới lúc đó, kỳ chuyển nhượng giữa mùa vẫn sẽ là thứ nó đang là: một cuộc mua bán của sự hoảng loạn, được ký vào lúc một giờ sáng, trong một hành lang khách sạn.